ترازنامه اجتماعی واحد کسبی و اتحادیه، چرا مقررات غیراحتیاطی به اندازه مقررات احتیاطی اهمیت دارند؟
دکتر مجتبی جعفری
[پژوهشگر حوزه اصناف ،
دکتری تخصصی جامعهشناسی و کارشناس ارشد مدیریت ]
سلامت واحدهای صنفی و اتحادیه ها معمولاً با شاخصهایی همچون کفایت سرمایه، کیفیت داراییها و جذب اعتماد اجتماعی سنجیده میشود. این شاخصها اگرچه برای ارزیابی ثبات این نهادها ضروری هستند، اما بهتنهایی نمیتوانند تصویر کاملی ارائه دهند. تجربه کاسبی معاصر نشان داده است که اعتماد عمومی، اعتبار نهادی، مشروعیت اجتماعی، شفافیت، رعایت حقوق مشتریان و مسئولیتپذیری نیز در پایداری و موفقیت نقشی اساسی دارند.
از این منظر، در کنار ترازنامه مالی، میتوان از «ترازنامه اجتماعی » نیز سخن گفت؛ ترازنامهای که دارایی اصلی آن اعتماد عمومی، اعتبار نهادی و سرمایه اجتماعی است و کیفیت رابطه کاسب با جامعه و اتحادیه با اعضا را به تصویر میکشد. در چنین چارچوبی، مقررات غیراحتیاطی نه صرفاً مجموعهای از الزامات حقوقی، بلکه ابزارهایی برای صیانت از این ترازنامه اجتماعی محسوب میشوند
اتحادیه، نهادی اجتماعی است که اعتماد، اعتبار، اطلاعات، زمان و فرصتهای توسعه را نیز مدیریت میکند. از این رو، موفقیت صرفاً به میزان سرمایه یا تعداد اعضا، وابسته نیست، بلکه به کیفیت تعامل آن با اعضا، ذینفعان و جامعه نیز بستگی دارد.
آنتونی گیدنز در نظریه «اعتماد به نظامهای انتزاعی» بیان میکند که نهادهای مدرن بر پایه اعتماد عمومی عمل میکنند. اتحادیه ها نیز از مهمترین این نهادها هستند؛ از سوی دیگر، پیر بوردیو نشان میدهد که سرمایه صرفاً اقتصادی نیست و سرمایههای اجتماعی، فرهنگی و نمادین نیز در موفقیت و پایداری سازمانها نقش تعیینکننده دارند. بر این اساس، اتحادیه ها و واحدهای صنفی نیازمند مدیریت همزمان سرمایه مالی و سرمایه اجتماعی است.
ترازنامه اجتماعی اتحادیه؛ مکمل ترازنامه مالی
اگر ترازنامه مالی، وضعیت اقتصادی را نشان میدهد، ترازنامه اجتماعی بیانگر سلامت نهادی، میزان اعتماد عمومی و کیفیت رابطه اتحادیه با اعضا است.
در این نگاه، مهمترین داراییهای اجتماعی اتحادیه ها عبارتاند از:
۱. اعتماد عمومی
۲.اعتبار نهادی
۳.مشروعیت اجتماعی
۴.سرمایه ارتباطی
۵.دانش و یادگیری اجتماعی
۶.رضایت و وفاداری اعضا
تعهداتی که اتحادیه در قبال اعضا بر عهده دارنداز جمله:
۱.پاسخگویی و شفافیت
۲.رعایت حقوق اعضا
۳.شمول مالی
۱. عدالت رویهای
۵.کاهش زمان انتظار مراجعین
۶.ایفای نقش در توسعه اقتصادی و اجتماعی اعضا
همچنین حقوق مالکانه اجتماعی اتحادیه را میتوان متشکل از سرمایه نمادین، سرمایه اجتماعی، سرمایه فرهنگی، سرمایه نهادی، سرمایه زمانی و سرمایه توسعهای دانست؛ سرمایههایی که اگرچه در صورتهای مالی منعکس نمیشوند، اما نقش مهمی در ارزشآفرینی پایدار اتحادیه ها ایفا میکنند.
مقررات غیراحتیاطی؛ حافظ ترازنامه اجتماعی اتحادیه ها
در سالهای اخیر، ادبیات تنظیمگری نشان داده است در کنار مقررات، مجموعهای از قواعد با عنوان مقررات غیراحتیاطی نیز وظیفه ساماندهی، بازار و جامعه را بر عهده دارند،که عبارتند از؛
۱.حمایت از حقوق اعضا
۲.مقررات رفتاری و اخلاق حرفهای
این مقررات، بیش از آنکه صرفاً ابزارهای نظارتی باشند، سازوکارهایی برای تقویت اعتماد عمومی، افزایش مشروعیت نهادی، ارتقای شفافیت و بهبود کیفیت حکمرانی محسوب میشوند.
دو ترازنامه، یک هدف
از منظر جامعهشناسی ، میتوان رابطه میان مقررات احتیاطی و غیراحتیاطی را در قالب دو ترازنامه تحلیل کرد.
مقررات احتیاطی از طریق الزاماتی مانند کفایت سرمایه، قدرت چانه زنی با نهادهای بالا دستی ، مدیریت ریسک، و طبقهبندی اعضا بر مبنای میزان سرمایه، از ترازنامه اجتماعی اتحادیه هاصیانت میکنند.
در مقابل، مقررات غیراحتیاطی با تقویت شفافیت، پاسخگویی، حمایت از اعضا، شمول مالی ، از ترازنامه اجتماعی اتحادیه ها محافظت میکنند.
🖌مجتبی جعفری
استاد دانشگاه
روابط عمومی اتحادیه پارچه فروشان تهران
